Stress op het werk verminderen

Altijd maar dóór: waarom stilstaan zo moeilijk is (en hoe je je eigen ritme hervindt)

We zeggen vaak: “eigen zuurstofmasker eerst”. Maar misschien gaat het nog dieper. Het gaat niet alleen om zuurstof, het gaat om ritme. Want wat als je niet meer voelt wat jóuw ritme is, omdat je dag na dag meegaat in het tempo van patiënten, collega’s, telefoontjes en mails?

Veel artsen herkennen dit: terugkomen van vakantie met de belofte dat het dit keer anders gaat. Dat je het ontspannen ritme vasthoudt. Maar binnen een dag zit je alweer in de stroom: volle poli, achterstanden wegwerken, telefoontjes beantwoorden, nog even die presentatie voorbereiden. Voor je het weet, ben je weer in de stand van gaan, gaan, gaan.

En precies daar wringt het: hoe kun je stress op het werk verminderen als je telkens in dat hoge tempo mee blijft hollen? Waarom is stilstaan eigenlijk zo knettermoeilijk? En hoe kun je je eigen ritme hervinden?

Waarom stilstaan zo moeilijk is

1. Het brein wil dóór

Ons brein is gebouwd om beloning te zoeken. Dopamine speelt hierin een hoofdrol: het geeft niet alleen een prettig gevoel, maar vooral motivatie om opnieuw in actie te komen. Elk afgerond taakje – een mail sturen, een appje beantwoorden – geeft een mini-beloning en maakt dat we dóór willen gaan (Harvard Health, 2020). Voor sommige mensen met AD(H)D is dit effect nog sterker: hun brein snakt naar prikkels en vindt rust nog lastiger te verdragen.

Daarbovenop komt stress. Langdurig verhoogde cortisolwaarden houden je lichaam in een soort aan-stand. Zelfs als je fysiek stilzit, kan je zenuwstelsel nog blijven doordenderen.

2. Oerinstinct: bewegen = overleven

Evolutionair gezien is ons brein geprogrammeerd om in actie te blijven. In de oertijd betekende stilzitten: minder voedsel verzamelen of minder alert zijn op gevaar. Geen wonder dat nietsdoen tegennatuurlijk voelt. In onze moderne wereld (vol overvloed, werkdruk en continue prikkels) ontstaat daardoor een mismatch: ons oerinstinct zegt doorgaan, terwijl ons lichaam en geest schreeuwen om rust.

3. Cultuur en generaties

Daar komt onze cultuur nog eens bovenop. Eeuwenlang was het kerkelijke idee sterk: hard werken was een deugd, luiheid een zonde. Na de oorlog heerste een ethos van opbouwen, aanpakken en niet klagen. Generatie X en millennials koppelden werk vervolgens steeds meer aan identiteit en succes. En nu zie je bij Generatie Z een zoektocht naar balans, al ervaren zij ook de druk van constante online zichtbaarheid en prestatiedruk.

Tel daarbij de zorgcultuur op: hard werken en beschikbaar zijn is de norm, pauze nemen voelt ongepast, en wie altijd dóórgaat wordt vaak gezien als betrokken en betrouwbaar. In zo’n context voelt stilstaan al snel als falen.

4. Technologie: de altijd-aan knop

En dan is er de smartphone. Notificaties zijn ontworpen om ons dopaminesysteem te prikkelen. Elke piep of trilling activeert de verwachting van beloning. Het gevolg: je tolerantie voor rust wordt steeds lager. We wennen eraan om voortdurend kleine shotjes prikkels te krijgen.

5. Stilte confronteert

Alsof dit alles nog niet genoeg is, brengt stilte vaak ook gevoelens omhoog die we liever vermijden: vermoeidheid, leegte, verdriet. Voor veel artsen (gewend om sterk te zijn en door te gaan en anderen te helpen) is dat extra lastig. “Doen” voelt dan veiliger dan “voelen”.

De prijs van altijd doorgaan

Altijd in de actie-modus leven heeft een prijs. Je zenuwstelsel raakt uitgeput, herstelmomenten verdwijnen, en de kans op burn-out neemt toe. Ironisch genoeg ga je meer dóén, maar ben je minder aanwezig. Je verliest de verbinding met jezelf, met je werkplezier en vaak ook met de mensen om je heen.

En dat is misschien wel het meest zorgelijke en schrijnende: dat juist de mensen die zich met hart en ziel inzetten voor anderen, niet de arts kunnen zijn die ze wíllen zijn. Te vaak zien we dat ze opbranden of zelfs een carrièreswitch maken, simpelweg omdat het op deze manier niet vol te houden is.

Precies dáárom is onze missie zo helder: wij willen dat artsen hun hart volgen en de regie pakken. Want het kan écht anders. En daarvoor is één ding een basisvoorwaarde: je eigen ritme eerst.

Stress op het werk verminderen begint bij je eigen ritme eerst

De sleutel is bewustzijn. Als je begrijpt waarom stilvallen zo moeilijk is, kun je gaan oefenen om je eigen ritme terug te pakken. Dat begint klein, in je dagelijks leven.

1. Mini-rituelen inbouwen op vaste momenten

• Begin de dag met jezelf – nog vóór je telefoon of eerste patiënt. Eén ademhaling, één glas water, één intentie.
• Micro-pauzes – een kop thee drinken zonder telefoon, 3 minuten buitenlucht, of vijf diepe ademhalingen.
• Check-in momenten – vraag jezelf: ben ik nog in míjn ritme, of in dat van een ander?
• Grenzen oefenen – nee zeggen voelt soms lastig, maar is trouw zijn aan jezelf.
• Bewust afsluiten – schrijf één ding op dat goed ging en laat de dag rusten.

2. Beweeg met aandacht

Je eigen ritme terugvinden gaat niet om minder doen, maar vooral om anders doen. Bijvoorbeeld:

• Loop eens een paar minuten met een telritme in je hoofd: 1-2, 1-2, 1-2. Na een poosje verander je de telling naar → 1-2-3. Daarna loop je een tijdje terwijl je in je hoofd telt → 1-2-3-4. Tot slot loop je nog een poosje met het ritme 1-2-3-4-5. Voel hoe je tempo verandert, en wat dat met je doet. Loop daarna nog een poosje in het telritme dat je het fijnste vond.
• Fiets, eet of rijd eens bewust langzamer. Merk op hoe ongemakkelijk dat misschien eerst voelt, en hoeveel ruimte het daarna geeft.

Het gaat er niet om trager te worden, maar om te merken dat je kán kiezen welk tempo bij jou past.

3. Ontlaad bewust

We dragen allemaal veel. Verantwoordelijkheden, zorgen, verwachtingen. En vaak meer dan we denken. Spanning stapelt zich op in kleine beetjes, tot het systeem vol raakt.

Neem daarom op verschillende momenten van de dag even tijd om bewust te ontladen. Kleine dingen maken al verschil:

• Ochtend: rek je uit alsof je de nacht letterlijk van je afschudt. Adem diep in, zucht hoorbaar uit.
• Tussendoor: schud je armen of schouders los na een intens gesprek of overleg. Even lekker losshaken.
• Na werk: fiets of wandel een stukje in stilte (zonder podcast, telefoongesprek etc). Laat de werkdag achter je.
• Avond: schrijf drie minuten van je af wat je hoofd nog bezighoudt (zonder filter).
• Altijd goed: zing alles van je af. Hard of zacht, vals of zuiver. Laat het vooral gewoon lekker stromen.

Het hoeft niet groots te zijn; het gaat erom dat je ruimte maakt. Even alles van je af laten glijden.

Zelfzorg Challenge: zet jezelf op #1

Wil je dit écht gaan doen, maar heb je een reminder nodig en wat inspiratie? Doe dan de Zelfzorg Challenge. Je ontvangt 16 dagen een korte, inspirerende mail vol manieren om jezelf op #1 te zetten. Kleine stappen, groot effect.

👉 Meld je hier aan voor de Zelfzorg Challenge

Van vakantie naar iedere dag: van overleven naar léven

Het echte werk zit niet in drie weken vakantie per jaar, maar in de micro-keuzes van iedere dag.

• Elke bewuste pauze.
• Elke ademhaling die je jezelf gunt.
• Elke nee die ruimte maakt voor een diepere ja.

Je eigen ritme eerst is geen luxe, maar een voorwaarde om gezond en aanwezig te blijven – als mens én als arts.

Stilstaan is moeilijk. Ons brein, onze cultuur, onze gewoontes en technologie duwen ons allemaal richting doorgaan. Maar als jij bewust kiest voor jouw ritme, leef je niet langer van vakantie naar vakantie, maar bouw je dagelijks ruimte in om op te laden.

Zo geef je niet alleen jezelf zuurstof, maar ook je patiënten, je team en je gezin. En misschien wel het belangrijkste: zo kun je stress op het werk verminderen en tegelijk je energie, werkplezier en compassie behouden.