Wat normaliseer jij?
We normaliseren veel in de zorg: een hoge werkdruk alsof dat vanzelfsprekend is, doorgaan ook al ben je doodmoe, sterk zijn ook al voel je je onzeker, je ongenoegen inslikken. Je draagt dag in dag uit ontzettend veel verantwoordelijkheid en je gaat door. Want het moet. Maar zelden stellen we de vraag: wil ik dit eigenlijk normaal vinden?
Veel professionals in de zorg functioneren op een hoog niveau van verantwoordelijkheid. Dat is van velen ook juist een kracht. Maar het kan ook een automatische stand worden. Een stand waarin je reageert in plaats van kiest. En op een gegeven moment ga je dat voelen …
Zie je automatische patroon
Voordat je iets kunt veranderen, moet je zien wat er gebeurt. Stel jezelf deze vragen:
- Wanneer voel ik spanning in mijn lichaam tijdens mijn werk?
- Waar zeg ik “ja” terwijl ik eigenlijk “nee” voel?
- Wanneer neem ik verantwoordelijkheid die eigenlijk gedeeld kan worden?
- Wat doe ik uit gewoonte, zonder er echt bij stil te staan of het voor mij klopt?
Schrijf het eens op. Of sta er de komende week eens bij stil op vaste momenten.
Door je hier bewust van te worden, ontdek je waar jij onbewust/automatisch aan bijdraagt als het gaat om wat we in de zorg normaliseren.
Ga voelen wat je eigenlijk zou willen
Dit is de stap die we vaak overslaan. We weten vaak wat niet goed voelt. Maar minder vaak wat we wél verlangen.
Vraag jezelf:
- Hoe wil ik mij voelen aan het einde van mijn werkdag?
- Wat voor professional wil ik zijn als ik terugkijk over een jaar?
- Welke waarden wil ik zichtbaar maken in mijn gedrag?
Sta daar even bij stil en maak contact met jouw innerlijk kompas.
Vind de moed
Moed voelt zelden als kracht. Moed voelt vaak als lichte spanning. En als je een grote aanpassing wilt doen, voelt de spanning extra groot. Hoe groter de spanning, hoe groter de verandering waar je voor staat. Je hart klopt iets sneller. Je denkt: zal ik dit wel doen? Maar laat dat je niet weerhouden!
Moed is:
- Eén zin uitspreken die je anders had ingeslikt.
- Een grens aangeven zonder uitleg.
- Een vraag stellen in een overleg.
- Zeggen: “Hier weet ik het niet.”
Moed ontstaat wanneer je jouw gedrag koppelt aan jouw kernwaarde. Als je weet waar je voor staat, wordt het makkelijker om anders te handelen. Ook al voelt het spannend of onwennig. En juist omdat het zo spannend kan voelen, blijven veel mensen het uitstellen (of zullen het nooit doen). Maar … je weet nu wat je verlangen is en ik nodig je uit om daar niet meer van weg te kijken. Doe het voor jezelf en doe het voor de zorg als geheel. Jij BENT immers het systeem.
Maak het concreet (anders blijft het intentie)
Kies één gedrag voor de komende maand. Niet alles in één keer, maar één ding dat je vanaf nu anders zult gaan doen.
Bijvoorbeeld:
- Ik benoem mijn twijfel minstens één keer per week.
- Ik vraag actief om hulp wanneer iets te veel wordt.
- Ik neem mijn pauze zichtbaar.
Maak het klein genoeg om uitvoerbaar te zijn. Maar groot genoeg om verschil te maken. En herhaal het, elke dag opnieuw. Want wat jij herhaalt, wordt normaal voor jezelf én uiteindelijk misschien ook wel het nieuwe normaal voor de mensen om je heen.
Een praktische oefening: de 30-seconden check
Zet een timer voor drie momenten per dag en sta dan stil bij het volgende:
- Wat voel ik nu?
- Wat doe ik automatisch?
- Klopt het met wie ik wil zijn?
Soms verandert er niets. Soms verandert alles.
Wat maakt het zo spannend om het anders te doen?
Wanneer jij iets anders wilt doen, gebeurt er iets op drie niveaus:
- Je persoonlijke ‘zijn’ wordt geraakt (dit voelt spannend).
- Je professionele identiteit wordt geraakt (ben ik dan nog wel goed genoeg? Wat zullen anderen denken?).
- Het systeem reageert (subtiel of expliciet).
En dat kan zelfs onveilig voelen en juist daarom blijven mensen vaak doen wat ze altijd al deden. Ons brein en zenuwstelsel zijn zo afgestemd op behoud van verbinding. Anders doen kan voelen als risico op uitsluiting. En toch … is het nodig dat er een paar voorlopers zijn die de moed hebben het anders te gaan doen. Want dat is hoe we met elkaar cultuur creëren, dat is het hoe systeem in stand gehouden wordt (terwijl we snakken naar iets anders).
Ieder mens ontwikkelt vroeg in het leven strategieën om erbij te horen, veilig te zijn, gewaardeerd te worden. Misschien leerde jij:
- Hard werken = waardering.
- Verantwoordelijkheid nemen = veiligheid.
- Sterk zijn = niet afgewezen worden.
- Alles oplossen = controle houden.
Die strategieën hebben je ver gebracht, ze hebben je waarschijnlijk zelfs geholpen arts te worden en zo ver te komen als dat je nu bent. Net als veel van je collega’s. En wanneer veel individuen met vergelijkbare strategieën elkaar ontmoeten, versterken ze elkaar. Je ben in een setting terecht gekomen met meerdere mensen die perfectionisch zijn, hard werken en zich verantwoordelijk voelen. Niemand heeft gezegd: “We gaan overbelasting normaliseren.” Maar samen is het wel de norm geworden. Dat is hoe cultuur ontstaat.
Het systeem, dat ben jij
De echte vraag die je mag onthouden is dus niet: ‘waarom doe ik dit?’ Maar: ‘dient deze strategie mij nog? En wil ik dit doorgeven als norm?’ Wat jij normaal maakt, is nooit alleen persoonlijk. Maar juist daarom is het krachtig. Want als jij bewust kiest wat je herhaalt,
verschuift niet alleen jouw gedrag. Dan verschuift uiteindelijk het hele veld. En daar hebben we allemaal baat bij!
Het is niet in één dag allemaal anders natuurlijk. Want wanneer één persoon vertraagt, kan dat in eerste instantie irritatie oproepen. Durf dicht bij je eigen verlangen te blijven. Er zullen meer mensen opstaan die moed tonen. Wanneer meerdere mensen vertragen, verandert de norm.
Wanneer meerdere mensen verantwoordelijkheid delen, verschuift de druk. Wanneer meerdere mensen spanning benoemen,
ontstaat veiligheid. Systeemverandering begint niet bij beleid. Het begint bij bewuste professionals die hun hart volgen en de regie pakken.