Keuzes maken in het leven

Je staat voor een keuze. Je kunt er een spreadsheet van maken. Voor- en nadelen opschrijven. Risico’s inschatten. Advies vragen. Scenario’s uitwerken. Je kunt ook je ogen sluiten en voelen. Wat zegt mijn lijf? Misschien voelt het ene antwoord ruim en het andere beklemmend. Misschien krijg je ergens energie van. Of voel je juist weerstand.

Maar wat als beide manieren van kiezen je op het verkeerde been kunnen zetten? Wat als je niet alleen moet leren kiezen met je hoofd óf met je gevoel, maar eerst moet kijken naar de staat van waaruit je kiest?

Kies je vanuit het verleden of vanuit wat mogelijk is?

Veel van onze keuzes worden gemaakt vanuit wat we al kennen. We hebben ervaringen opgedaan, overtuigingen ontwikkeld en patronen gevormd. We weten wat eerder werkte en wat eerder pijn deed. Ons brein gebruikt die informatie voortdurend om de wereld te begrijpen en snel te kunnen reageren. Ontzettend nuttig natuurlijk.

Maar het betekent ook dat we gemakkelijk opnieuw kiezen voor wat bekend is. Niet noodzakelijk omdat het de beste keuze is, maar omdat het de keuze is die we al kennen. Je denkt bijvoorbeeld:

• Dit soort projecten zijn altijd veel werk.
• Leidinggeven past niet bij mij.
• In deze organisatie verandert toch niets.
• Ik moet eerst meer ervaring hebben.
• Als ik minder ga werken, laat ik mijn collega’s in de steek.

Het klinkt als een rationele afweging. Maar misschien is het vooral een oud verhaal dat opnieuw wordt afgespeeld.

En dan je gevoel

“Volg je gevoel” is ook niet altijd het beste advies. Je gevoel kan waardevolle informatie bevatten. Je lijf reageert voortdurend op wat er gebeurt. Spanning, ontspanning, energie, weerstand, nieuwsgierigheid en opluchting kunnen signalen zijn die iets vertellen over hoe een situatie voor jou voelt.

Maar ook je gevoel wordt beïnvloed door je ervaringen. Een nieuwe situatie kan spannend voelen omdat ze nieuw is. Maar dezelfde spanning kan ook ontstaan omdat iets daadwerkelijk niet bij je past.

Dus hoe weet je wat je gevoel je vertelt?

Een belangrijke vraag is:

Is dit een signaal van wat hier en nu gebeurt, of een reactie vanuit wat ik al ken?

Dat verschil vraagt oefening. Niet ieder ongemakkelijk gevoel betekent: niet doen. En niet iedere enthousiaste impuls betekent: doen. Je gevoel is informatie. Maar je moet het leren lezen.

Wat als je hoofd én je gevoel samen iets anders kunnen laten zien?

Misschien kennen we maar twee manieren van kiezen.

• Rationeel: Wat is verstandig? Wat zijn de risico’s? Wat is de beste optie?
• Gevoel: Wat voelt goed? Waar krijg ik energie van?

Maar er is nog een derde mogelijkheid. Een keuze maken vanuit een staat van coherentie. Waarbij je niet alleen analyseert of voelt, maar aanwezig bent met wat er werkelijk speelt. Waarin hoofd, hart en lijf niet met elkaar hoeven te concurreren, maar samen informatie geven. Dat vraagt iets anders dan nog meer nadenken. Het vraagt vertragen. Luisteren. Waarnemen. En (wat veel van ons lastig vinden) soms even verblijven in het niet weten.

Theory U: van reageren naar waarnemen

De managementwetenschapper Otto Scharmer ontwikkelde Theory U vanuit de vraag hoe mensen en organisaties kunnen veranderen zonder steeds opnieuw vanuit oude patronen te reageren.

Een belangrijk uitgangspunt is dat de kwaliteit van wat je doet wordt beïnvloed door de plek van waaruit je handelt. In Theory U gaat het onder meer over open mind, open heart en open will: ruimte maken om niet alleen te kijken vanuit wat je al weet, maar werkelijk waar te nemen wat zich aandient. Scharmer maakt daarmee een interessant onderscheid. Je kunt luisteren om te bevestigen wat je al dacht. Je kunt luisteren om nieuwe informatie te verzamelen. Maar je kunt ook zo luisteren dat je iets begint waar te nemen wat je eerder nog niet kon zien.

Dat geldt ook voor jezelf. Stel jezelf de vraag:

Wat wil ik?

Vanuit je gewone staat kan je hoofd meteen antwoorden. Maar misschien komt er iets anders naar boven als je niet direct naar het antwoord zoekt. Als je vertraagt. Als je je bestaande overtuigingen even niet hoeft te verdedigen. Als je niet hoeft te weten wat de consequenties zijn. Als je jezelf toestaat om werkelijk te luisteren.

Van weten naar aanwezig zijn

Dat is wat Scharmer met presencing bedoelt: een combinatie van presence en sensing. Je bent aanwezig in het huidige moment én staat open voor wat zich mogelijk wil ontvouwen. Binnen Theory U is dit het punt waarop je niet alleen vanuit bestaande patronen naar de toekomst kijkt, maar ruimte maakt voor een toekomstige mogelijkheid om zichtbaar te worden.

Dat klinkt misschien abstract. Maar waarschijnlijk heb je het zelf weleens ervaren.

Je loopt al weken met een vraag rond. Je hebt erover nagedacht. Erover gepraat. Alles geanalyseerd. En dan, tijdens een wandeling, onder de douche of in een gesprek waarin je even niet probeert het antwoord te vinden, weet je het ineens. Niet omdat er nieuwe feiten zijn binnengekomen. Maar omdat jij op een andere manier aanwezig bent. Er ontstaat ruimte.En vanuit die ruimte komt informatie beschikbaar die je eerder niet kon horen.

Coherentie betekent niet dat alles rustig voelt

Ook dit is belangrijk. Een keuze vanuit coherentie hoeft niet comfortabel te zijn. Je kunt nog steeds spanning voelen, bang zijn, twijfelen of zelfs verdriet voelen over wat je moet achterlaten.  Coherentie betekent niet: alles voelt goed. Het betekent eerder dat verschillende delen van jou met elkaar in gesprek zijn.

• Je hoofd ziet de consequenties.
• Je hart weet wat belangrijk voor je is.
• Je lijf geeft signalen.

En jij bent aanwezig genoeg om naar het geheel te luisteren. Dan ontstaat er een ander soort weten. Niet het weten van: ik kan dit honderd procent voorspellen. Maar het weten van: dit klopt voor mij, gegeven wat ik nu weet en wie ik wil zijn.

Een kleine oefening

Probeer het eens met een keuze die op dit moment bij je speelt.

Stel jezelf eerst de vraag: wat moet ik doen?

Schrijf op wat er onmiddellijk in je opkomt.
Welke argumenten hoor je? Welke risico’s? Welke verwachtingen van anderen?

Neem daarna een paar minuten om niets op te lossen.

Adem rustig (5 á 10 minuten). Voel je voeten. Ontspan je schouders, je kaak.

En stel vervolgens een andere vraag: wat wil er in mij ontstaan? Wat is hier voor mij werkelijk belangrijk?

Luister zonder meteen te beoordelen. Misschien komt er een ander antwoord.

En onderzoek daarna: is wat ik voel een oud patroon dat mij probeert te beschermen, of informatie over wat voor mij nu klopt?

Je hoeft het antwoord niet meteen zeker te weten. Juist dat niet-weten kan ruimte geven.

De kwaliteit van je keuze begint vóór de keuze

Bewust kiezen gaat niet over het vinden van het perfecte antwoord. Maar meer over de staat vanuit waar je een keuze maakt.

• Ben je gespannen en aan het vermijden?
• Ben je druk bezig zekerheid te creëren?
• Reageer je op iets uit je verleden?
• Of ben je werkelijk aanwezig bij wat er nu is én bij wat er mogelijk zou kunnen worden?

En vanuit daar kan je gaan bewegen.
Volg je hart, pak de regie.