Skip to content

Perfectionisme bij artsen

perfectionisme bij artsen

Je hebt honderd dingen goed gedaan vandaag. Eén ding niet helemaal. Raad eens waar je om half elf ’s avonds nog aan denkt? Voor veel artsen is dat geen uitzondering, maar een vast patroon. Een strenge innerlijke stem die zegt: dit had beter gemoeten. Die stem lijkt je scherp te houden. Maar klopt dat eigenlijk wel?

Perfectionisme hoort bij het vak, toch?

In de geneeskunde is precisie van levensbelang. Een dosering, een diagnose, een hechting: het moet kloppen. Het is dus niet vreemd dat veel artsen een hoge lat hebben. Die lat heeft je ver gebracht. Door je opleiding, door je eerste diensten, naar het vak dat je nu uitoefent.

En toch: ergens onderweg schuift er vaak iets mee. Niet alleen de wens om het goed te doen, maar ook de overtuiging dat elke fout een bewijs is dat je tekortschiet. En daar zit het verschil dat er echt toe doet.

Twee kanten van perfectionisme

Onderzoekers maken onderscheid tussen twee kanten van perfectionisme:

  • Perfectionistisch streven: hoge, haalbare doelen stellen en je best doen om die te halen.
  • Perfectionistische zorgen: bang zijn om fouten te maken, hard over jezelf oordelen als iets niet lukt, en denken dat anderen perfectie van je verwachten.

Een grote meta-analyse uit 2016 liet zien dat die twee kanten heel anders uitpakken. Perfectionistisch streven hing nauwelijks samen met burn-out, en soms zelfs met minder burn-out. Perfectionistische zorgen hingen er juist duidelijk mee samen.¹

Onderzoek onder artsen wijst dezelfde kant op. In een Amerikaanse studie onder 69 kinderartsen gaf 42% aan last te hebben van emotionele uitputting of depersonalisatie. Vooral zelfkritisch perfectionisme voorspelde die burn-outklachten.²

De conclusie is opvallend hoopvol: het is niet je hoge lat die je opbrandt. Het is hoe je met jezelf omgaat als je hem een keer raakt.

Waarom je innerlijke criticus zo hard is

De strenge stem in je hoofd komt niet uit het niets. Een paar redenen:

  • Je brein is gebouwd om problemen te zien. Wat misgaat, valt meer op en blijft langer hangen dan wat goed gaat. Dat hielp onze voorouders overleven, maar het maakt je ook kritischer op jezelf dan nodig is.
  • Je bent ervoor getraind. In de geneeskunde leer je vooral van wat misging: complicatiebesprekingen, VIM-meldingen, audits. Dat is waardevol, maar zonder tegenwicht train je je brein vooral in tekortkomingen. In het artikel over neuroplasticiteit en dankbaarheid lees je hoe dat werkt.
  • Fouten zijn nog vaak een taboe. Wie het er niet over heeft, blijft er alleen mee zitten. En wat je alleen draagt, weegt zwaarder.

Wat perfectionisme je kost

Zelfkritisch perfectionisme kost energie. Je blijft piekeren, je stelt beslissingen uit, of je doet alles zelf omdat het anders niet goed genoeg is. Dat gaat ten koste van je herstel, je werkplezier en je samenwerking. Collega’s merken het ook: wie streng is voor zichzelf, is dat vaak ook voor anderen.

Bovendien: het helpt je niet om een betere arts te zijn. Uitputting maakt je niet scherper. Het maakt je moe.

Imperfectionisme: je lat hoog, je toon mild

Imperfectionisme betekent niet dat het je niets meer kan schelen. Je lat hoeft niet omlaag. Het betekent dat je ophoudt met jezelf straffen als het een keer niet perfect gaat. Dat je een fout ziet als informatie, niet als oordeel over wie je bent.

Daar is moed voor nodig. De moed om je te laten zien zoals je bent, ook als het niet perfect ging. En de moed om ergens nee tegen te zeggen, zodat je ja kunt zeggen tegen wat echt belangrijk is.

Oscar Wilde schreef het al in 1892: het leven is veel te belangrijk om er ooit serieus over te praten. Hij bedoelde niet dat het er niet toe doet. Juist omdat het ertoe doet, verdient het lichtheid. Neem je werk serieus, maar jezelf iets minder.

Vijf oefeningen om milder te worden voor jezelf

1. Geef je innerlijke criticus een naam Als die stem weer begint, zeg je in gedachten: daar is hij weer. Door de stem te benoemen, ontstaat er afstand. Je bent die stem niet, je hoort hem alleen.

2. Praat tegen jezelf zoals tegen een collega Stel je voor dat een collega jou vertelt over dezelfde fout. Wat zou jij tegen haar of hem zeggen? Waarschijnlijk iets milders dan wat je tegen jezelf zegt. Probeer dat ook tegen jezelf te zeggen.

3. Analyseer ook wat goed ging Stel jezelf aan het eind van de dag twee vragen: wat ging er mis, en wat ging er goed, en waarom? Geef het tweede antwoord dezelfde aandacht als het eerste.

4. Kies bewust waar goed genoeg goed genoeg is Niet alles vraagt het maximum. Een verslag, een mail, een presentatie voor de vakgroep: kies per week één taak waarbij je bewust stopt bij goed genoeg. En merk wat er gebeurt. Meestal: niets.

5. Zet het neer Schrijf op wat je nog meedraagt van deze week. Vraag jezelf: wat neem ik hiervan mee, en wat mag ik neerzetten?

Draag je iets zwaars mee na een complicatie of een incident? Zet het niet alleen neer. Praat erover met een collega die je vertrouwt, of met de collegiale ondersteuning in je ziekenhuis of regio.

Van zelfkritiek naar regie

Als je stopt met jezelf afbranden, komt er ruimte vrij. Ruimte om te kiezen wat voor arts je wilt zijn. Om te zien waar jouw invloed zit, ook als het systeem schuurt. En om je hoge lat vol te houden, nu en over tien jaar.

Dat is waar medisch leiderschap begint. Niet bij een functie of een titel, maar bij hoe je met jezelf omgaat.

Waar ben jij streng voor jezelf, terwijl je een collega allang had vergeven?

Inschrijving geopend

Leergang Medisch Leiderschap: van zelfkritiek naar regie

In de Leergang Medisch Leiderschap werk je zes dagen in vier maanden aan hoe jij als arts in je werk staat. Je ontdekt je kernwaarden, je sterktes en wat je werk zin geeft. Je leert regie nemen, grenzen stellen en nee zeggen zonder schuldgevoel. En je krijgt individuele coaching om het te vertalen naar je eigen praktijk.

Huisartsen en medisch specialisten leren er samen. Je ontdekt dat de ander met dezelfde vragen worstelt, alleen vanaf de andere kant van de keten.

Geaccrediteerd, gemiddeld beoordeeld met een 9+.

Bekijk de leergang

Twijfel je of het bij je past? Neem contact op, dan denken we graag met je mee.

Bronnen

1 Hill, A.P. & Curran, T. (2016). Multidimensional perfectionism and burnout: A meta-analysis. Personality and Social Psychology Review, 20(3), 269–288. Bekijk de studie

2 Perfectionism as a predictor of physician burnout. BMC Health Services Research (2022). Bekijk de studie

Back To Top