Hoop is een vaardigheid: wat je brein je leert over moedeloosheid
In de jaren zestig deed psycholoog Martin Seligman een ontdekking die de psychologie decennialang zou kleuren. Wie herhaaldelijk ervaart dat niets wat hij doet verschil maakt, stopt met proberen. Ook als er later wél een uitweg is. Seligman noemde dat ‘aangeleerde hulpeloosheid’.
Vijftig jaar later: het omgekeerde blijkt waar
In 2016 keken Seligman en neurowetenschapper Steven Maier opnieuw naar hun eigen theorie, nu met de kennis van de moderne hersenwetenschap (Learned helplessness at fifty). Hun conclusie draaide alles om. Passiviteit wordt niet aangeleerd. Het is de standaardreactie van ons brein op langdurige stress.
Wat we wél leren, is het tegenovergestelde: dat we invloed hebben. Dat gebeurt in de mediale prefrontale cortex. Elke keer dat je ervaart dat jouw handelen effect heeft, leert dat deel van je brein de automatische stressreactie af te remmen. Seligman noemde dit later het hoopcircuit.
Wat betekent dit voor artsen?
Artsen werken in een omgeving met veel langdurige druk: werkdruk, regeldruk, systemen waar je weinig grip op hebt. Precies de omstandigheden waarin het brein naar stilstand neigt. Daar komt bij dat we getraind zijn in analyseren wat er misgaat. Onmisbaar in de spreekkamer. Maar wie alleen kijkt naar wat niet werkt, krijgt weinig ervaringen van invloed.
Hoop is dus geen karaktertrek en geen blind optimisme. Het is een circuit dat je traint door bewust ervaringen van invloed op te doen, hoe klein ook.
Laat je inspireren door ‘De keuze’
Edith Eger overleefde Auschwitz en werd later psycholoog. In haar boek De keuze beschrijft ze dat je niet altijd kiest wat je overkomt, maar wél hoe je je ertoe verhoudt. Dat is hoop in haar meest actieve vorm.
Zo train je je hoopcircuit
- Verleg je blik. Analyseer wat er misgaat, en stel daarna de vraag: hoe wil ik dat het er wél uitziet?
- Maak het klein. Kies één stap die volledig binnen je invloed ligt, en zet hem deze week.
- Registreer het effect. Sta even stil bij wat je stap opleverde. Juist dat leert je brein dat jouw handelen verschil maakt.
- Doe het samen. Deel je verlangen met een collega. Hoop is besmettelijk, moedeloosheid ook.
Ga aan de slag met de hoopkaart
Lezen is één, oefenen is twee. Met de hoopkaart loop je in tien minuten vijf vragen door: van wat je moedeloos maakt naar één concrete stap die binnen jouw invloed ligt. Print hem uit, vul hem in en leg hem op je bureau.
Wil je de regie pakken?
Hoop wordt sterker als je het niet alleen doet. In de training Medisch Leiderschap ga je met andere artsen aan de slag met je eigen leiderschap: van moedeloos analyseren naar richting geven aan hoe jij de zorg wilt zien. Volg je hart, pak de regie!